PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : فرش سیستان وقالی زابل از کهن ترین صنایع دستی سیستانیها



سیستانیهای گلستان
پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۲, ۲۰:۴۶
http://avayesisto.ir/wp-content/uploads/2014/03/139212201341522002316923-242x170.jpg
فرش سیستان از قدمتی طولانی و منحصر به فردی برخوردار بوده و یکی از اصیل*ترین قالی*های سنتی کشورمان است که در گذر زمان فراز و نشیب*های زیادی را گاه در اوج و گاه تا مرحله زوال و فراموشی پیش *رفته است.
قالی بافی یکی از صنایع مهم سیستان به شمار می*رود و در اقتصاد جامعه اهمیت بسزایی دارد و بیشتر توسط عشایر منطقه بافته می*شود، قالیچه سه متری و یک در دو متری، کناره قالی، خورجین و پشتی در ابعاد مختلف از جمله این هنر دستی منطقه است.
شروع قالی*بافی در سیستان به ۲ هزارسال پیش بر می*گردد که اقوام سکایی با مهاجرت از سیبری در دشت زرخیز سیستان ساکن شده و به کشاورزی پرداختند و بافندگی خود را همچنان حفظ کردند.
قوم سکایی در قرن پنجم (ق.م.) قالی و گلیم می*بافتند و نمد تولید می*کردند به طوری که از گورهای آنان در شمال آلتایی واقع در سیبری، قالی، گلیم و نمد به دست آمده است.
در نوشته*های اوایل دوره اسلامی، سیستان دارای بهترین بافته*های ابریشمی و پشمی بوده است و شهرت بافته*های سیستان در آغاز دوره اسلام نشان از سابقه طولانی و درخشان قالی*بافی در منطقه دارد.
کشف “قالی پازیریک” در سیبری نشان می*دهد که این قالی توسط اقوام سکایی بافته شده است و به جرأت می*توان گفت سکاها نخستین کسانی بودند که بافته*هایی بسیار زیبا از خود به جای گذاشته*اند.
سکاها با مهاجرت به سیستان هنر قالی*بافی را نیز به این دیار منتقل کردند و زیبایی*هایی از آن به ارث گذاشتند که نسل*های بعدی آنان تا به امروز به خوبی از آن نگهداری کرده و از نسلی به نسل دیگر تحویل دادند.
سیستانی*ها برای بافت قالی از رنگ طبیعی که خود به تهیه آن مبادرت می*ورزند استفاده می*کنند و تار و پود مورد نیاز آن را نیز از پشم گوسفندان خود تهیه می*کنند.
طرح*های قالی سیستان بدون داشتن طراح و نقاش، به صورت ذهنی از نسلی به نسلی دیگر منتقل شده*اند و قالی بافان سیستانی به واسطه زندگی غیر ساکن از دارهای افقی استفاده می*کردند اما در حال حاضر دارهای آنان به عمودی تغییر یافته است.
با آمدن سکاها به سیستان تحول بزرگی در این منطقه صورت گرفت؛ کمترین چیزی که امروز می*توانیم بگوییم آن است که یافته*های منطقه سیستان تحت *تأثیر هنر سکا*ها قرار گرفت، زیرا این قوم در قرن پنجم پیش از میلاد، قالی گلیم می*بافتند و نمد تولید می*کردند.
آثار باستان*شناسی بیانگر رونق سیستان در دوره*های اشکانی و ساسانی است، در این دوره، سیستان یکی از بزرگترین ارقام مالیات را می*پرداخته، و از آبادترین و پر تولید*ترین قسمت*های ایران بوده است.
بافندگی قدیم سیستان مرهون کوشش و روحیه شاد و پرتوان زنان سیستانی بوده است.
قالی کهن سیستان همان قالی « پازیریک» سکایی است
یکی از بافندگان قالی دستباف سیستان در گفت*وگو با خبرنگار تسنیم اظهار کرد: قالی پازیریک سیستان یکی از قدیمی*ترین و منحصر به فردترین قالی* سیستان است که به دلیل متوسط بودن جنس آن، نظرها را چندان جلب نکرده و درنتیجه بسیاری از انواع آن معرفی نشده و یا شایسته معرفی تشخیص داده نشده است که این مایه تاسف ماست.
مریم عباسی افزود: تجربه نشان می*دهد که در هر جا کشاوزی رونق گرفته، قالی بافی ضعیف شده و یا به زوال رفته است.
وی بیان کرد: با توجه به این که سیستان در طول تاریخ، کشاورزی پررونقی داشته است، شهرت بافته*های سیستان در جهان قدیم تعجب*انگیز است.
نرگس هاشمزهی یکی دیگر از بافندگان فرش دستباف در شهرستان زابل گفت: بافته*های سیستانی بسیار متنوعند از قالی تا قالیچه کوچک، جوال، خورجین، کیسه در اندازه*های مختلف چه به*صورت قالی، گلیم و سوزن*دوزی فراوان بافته می*شده که امروزه هم به دلیل تغییر نوع زندگی و هم زوال این صنعت، بافت بسیاری از آنان فراموش شده است.
وی بیان کرد: نمونه اندکی از قالی کهن سیستانی که باقی مانده با گره ترکی بافته می*شود، حال آنکه سیستان هیچ*گاه محل اقامت ترکان نبوده و اهالی سیستان هیچ*گاه تحت تأثیر فرهنگ ترکان قرار نگرفته*اند.
زهرا صالح*زهی یکی از طراحان قالی دستباف هم گفت: اصولا قالی تارو پود دار ابتکار ایرانیان است.
وی افزود: علاقه سیستانیان به گلیمک پهن است، سیستانیان فراوان گلیم می*بافته*اند.
صالح*زهی گفت: گلیمک پهن سبب نگهداری و استحکام بیشتر قالی می*شد و این نشانه*ای از تجربه طولانی سیستانیان در تولید قالی دارد.
نرگس حسین*زهی یکی دیگر از بافندگان فرش دستباف افزود: آنچه فرش سیستان را دور از دسترس نگه داشته، تغییرات مهم زیست بومی و تاریخی است که منجر به ویرانی این گوشه از میهن ما شده است.
وی تار، پود (پشم، نخ)، پرز (پشم محلی، پشم کارخانه*)، رنگ، نوع پشم (محلی بسار خوب، متوسط، بد) اندازه (حداکثر ۴۰۰*۱۳۵)، نوع گره (فارسی)، تعداد گره (حداقل ۲۰۰ در دسی متر مربع) و لوار (موی بز) را از جمله مشخصه*های عمده قالی کنونی سیستانی عنوان کرد.
مریم میرزایی یکی ازنقشه*کشان قالی دستباف بیان کرد: امروز تقریبا در ۵۰۰ روستا از ۸۰۰ روستای سیستان، فرش بافته می*شود اما این هنر اصیل به شدت در حال نابودی و فروپاشی است به طوری که در بسیاری از این روستا*ها هر* روز، ممکن است تولید آن متوقف شود.
میرزایی بیان کرد: مهم*ترین و شاید تنها عامل این رکود تأسف*بار، تحول شرایط محیطی، اقتصادی و نیز بی*مهری صاحبان قدرت و برنامه*ریزان مربوطه باشد.
سمیه اسدالهی یکی دیگر از بافندگان فرش سیستان اظهار کرد: ویرانی سیستان از دوره مغول آغاز می*شود، سیستان در این دوره مثل همه نقاط ایران آسیب دید، اما مهم این است که پس از مغول، تیموریان و آن*گاه حکام محلی بیگانه، به ویژه ترکان در صدد برانداختن خاندان*های اصیل سیستان مثل خاندان کیانی برآمدند و بر عظمت و وسعت خرابی سیستان افزودند.
وی افزود: هر چند رویداد*های مشخصی در تاریخ سیستان به ویرانی آن کمک شایانی کرده است، نظیر حمله مغول و خرابی*های سیستان، اما زوال چرخه تولید در سیستان کند و همراه با تغییرات جغرافیایی محلی بوده است.
اسدالهی بیان کرد: این حوادث چنان بوده که متأسفانه از تولیدات قدیم سیستان جز چند نمونه در مجموعه*ها چیزی در دست نداریم، خوشبختانه همین مقدار اندک، راه ما را به سوی سنت کهن بافندگی سیستان می*گشاید.
مهدیه میری یکی از طراحان فرش دستباف با اشاره به رنگ*های فرش سیستان بیان کرد: قالی ایرانی با زمینه آبی، سرمه*ای و فیروزه*ای یادگار سنت سکایی است.
میری گفت: رنگ زرد شاد و درخشان یکی از مهم*ترین رنگ*های قالی سیستان قدیم است.
این طراح فرش دستباف سیستان خاطرنشان کرد: رنگ زرد یادآور شکوه گندم*زاران وسیع و پربار سیستان است.
فاطمه جهانگیری یکی دیگر از طراحان قالی دستباف سیستان اظهار کرد: قالی اصیل و کهن سیستان دارای نقش مشخصی نیست که البته این امر در قالی ایرانی ظاهرا بعید و شگفت*انگیز است.
وی افزود: قالی ایرانی اگرچه نقشه*های معینی دارد اما بسیار متنوع است.
جهانگیری اضافه کرد: بسیاری*از نقش مایه*های قالی ایرانی که در حاشیه دیده نمی*شود، مثل لچک، ترنج، دستان، و … قالی کهن سیستانی برخلاف این است، چیزی که در آن نیست همین نقش*های درشت مثل لچک و ترنج است.
وی گفت: سیستان یکی از متنوع*ترین قالی*های ایرانی را دارا است.
سیستان بهشت باستان شناسی است
مدیرکل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان اظهار کرد: از آن جا که در جامعه* جهانی حاضر، شکوفایی و پیشرفت جدا از توسعه* ملی و منطقه*ای امکان پذیر نیست و میراث فرهنگی، دانشگاه*ها همواره به عنوان محور توسعه* همه جانبه شناخته شده، به همین دلیل آموزش* بافندگی قالی دستباف و گسترش شاخص*ها و مبانی فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی یکی از مأموریت*های مهم این سازمان به شمار می*آید.
ملک سنجرانی افزود: بسیاری از پژوهشگران و تاریخ*نگاران، تأثیر فرهنگ کهن سیستان و حوزه هیرمند را بر ایران، جهان اسلام و حتی فرهنگ بشری ژرف دانسته*اند.
وی بیان کرد: وجود آثار مکتوب به جا مانده از دانشمندان، فیلسوفان، سخنوران و شاعران شهیر، به ویژه پس از اسلام در این زاد و بود، گواهی روشن بر این ادعاست.
مدیرکل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان اضافه کرد: پژوهشگران، مردم سیستان را تیره*ای از آریاها، که مردمی نیرومند و دلاور بودند می*دانند، که از ابتدا در همین خاک مقدس زیسته و در همین سرزمین نیاکان نخستین خود، تکامل یافته*اند.
سنجرانی گفت: سرزمینی که روزی از مهم*ترین مراکز تولید ابریشم بوده، اکنون از بی*درخت*ترین مناطق ایران است و از درختان توت آن تقریبا چیزی باقی نمانده است.
وی تصریح کرد: از ویژ*گی*های مهم قالی سیستان، تعداد فراوان نقشه*ها و نقش*هایی است که در قالی گلیم و سوزن دوزی به کار رفته است و این نشانه*ای است از یک دوره طولانی غنای مادی و فرهنگی و برخورد با اقوام دیگر، که در میان قالیبافان ایرانی، این تنوع و زیبایی تنها در میان قشقایی*ها دیده می*شود که آشکارا از قفقاز و آذربایجان، کردها و مردم خوش ذوق فارس تأثیر پذیرفته و مانند سیستان یکی از متنوع*ترین قالی*های ایران را دارا هستند.
مدیرکل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان بیان کرد: نقشه*ها و نقش مایه*های قالی سیستان بسیار زیاد است، اما متأسفانه نام تعداد زیادی از آن*ها از خاطر زدوده شده است.
سنجرانی اضافه کرد: تحقیقات نشان می*دهد که سیستانیان در حدود ۲۰ نوع گلدان بر روی قالی*های خود به کاربرده اما همه آن*ها را با سه نام گلدان، گل*قندان و گل نوروزی می*شناسیم.
وی گفت: انواع گوناگونی از طلسم، تعویذ، بازوبند و دعادان بر روی قالی سیستان دیده می*شود.
مدیرکل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: یک دسته بزرگ از نقشه*ها و نقش* مایه*های قالی سیستان با الگوهای مختلف لوزی و چند ضلعی« مهر» نام دارند و مقصود از آن مهر نام یا نشان است که سابقه*ای دیرینه در ایران دارد و شکل این نقش مایه*ها، سازگاری آن را با نقش نگین*های کهن حکاکی شده نشان می*دهد و به همین دلیل بیشتر مهرهای قالی، لوزی، چهارگوش، شش بر هشت و داخل آن شکل*هایی شبیه نقش مهر است.
سنجرانی بیان کرد: هرچه مطالعات و دقت در قالی سیستان و ترکمنی بیشتر می*شود، توجه به این نکته افزون*تر می*شود که نخست، سیستان خود دارای قالیبافی مستقل، کارآمد و زیبا بوده که نه تنها بافت سیستانی را در سایه بافت بلوچی نمی*توان نگریست بلکه چه بسا ممکن است برخی از نقش*های بلوچی و ترکمنی دارای اصالت سیستانی باشند.
وی با اشاره به نکات قابل توجه و تعجب برانگیز فرش سیستان گفت: پدیده قابل توجه در قالی کهن سیستان، تارهای (چله) عاجی است و آن نشانگر این است که یک قوم توانسته است برای تار فرش خود از یک رنگ مشخص که در عین حال زیباترین و فراوان*ترین انواع پشم بومی است، استفاده کنند.
مدیرکل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: این کار علاوه بر اینکه به قالی سیستان مشخصه*ای زیبا می*بخشد، سبب صرفه*جویی نیز می*شد، زیرا مانع از رنگ کردن پشم می*شد.
سنجرانی اضافه کرد: دومین نکته، تمایل یکنواخت گره*های قالی سیستان به چپ است؛ این ویژگی سبب شده است که وقتی گره اصیل سیستانی جای خود را به گره بلوچی(فارسی) داده است، تمایل به چپ همچنان حفظ *شود.
وی گفت: برای حفظ و زنده نگه*داشتن این میراث فرهنگی با ارزش و کهن لازم است با معرفی هر چه بهتر و بیشتر ابعاد فنی و تخصصی و جایگاه ارزشی فرش سیستان از طریق انجام تحقیقات و پژوهش*های لازم، برپایی نمایشگاه*های متعدد فرش سیستانی در داخل و خارج از کشور و غیره زمینه را برای تداوم بافت و انجام سرمایه*گذاری خصوصی و دولتی برای بافت سیستان در منطقه و شناساندن جایگاه تاریخی این فرش در منطقه و استان، ترغیب و تشویق مردم منطقه به ویژه زنان به منظور بافت این اثر هنری گرانبها، ایجاد واحد*های صنفی تولید فرش، ایجاد واحد تحقیقات فرش سیستان و غیره اقدام کرد تا زوال و کمرنگی روز به روز کاسته شود و قوت آغازین خود را باز یابد.
شناسایی ۴ هزار و ۴۶۵ بافنده در سیستان و بلوچستان
رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت سیستان و بلوچستان نیز اظهار کرد: در زمینه ایجاد انگیزه برای متقاضیان بافنده فرش دستباف به صورت رایگان دارقالی در منازل آن*ها نصب خواهد شد.
نادر میرشکار گفت: تمامی امکانات از قبیل نخ، دار قالی و … در اختیار بافندگان فرش قرار خواهد گرفت.
وی گفت: امسال دوره*های آموزشی بسیاری برای بافندگان و دانشجویان به صورت رایگان در سطح سیستان و بلوچستان برگزار شده است.
رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت سیستان و بلوچستان از شناسایی ۴ هزار و ۴۶۵ بافنده در سطح سیستان و بلوچستان خبر داد.
شهر سوخته و فرهنگ هوشمند و خلاق آن، با بیش از پنج هزار سال دیرینگی*، به عنوان بزرگ*ترین استقرار شهرنشینی در نیمه* خاور فلات ایران، نمونه*ای منحصر به فرد و بیانگر واقعی دانش، صنعت و فرهنگ گذشته دور سیستان است.
بدون شک آثار به دست آمده از شهرسوخته بهترین دلیل بر قدمت بافت فرش در سیستان است، به طوری که شهرت* بافته*های آن در آغاز دوره اسلامی، نشان از قدمت و رونق آن دارد.
سعیده مرادقلی-تسنیم

42d3e78f26a4b20d412==