PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : پارچه بافی سیستان ( جُلایی ) /دستگاه جلایی؛چر وچرک دستگاه بافندگی سیستانی/صنایع دستی سیستانی



سیستانیها
سه شنبه ۰۳ شهریور ۹۴, ۱۱:۲۴
پارچه بافی سیستان ( جُلایی )
.

پارچه بافی درسيستان (جُلا يی)



http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642979_12_35b2eac3d4.jpg


جُلایی :
به معنای بافتن ِ پارچه در سیستان جُلایی گفته می شود . به کسی که کار ِ جُلایی انجام می دهد جُلا یا جولاه می گویند.
جولاه یا جولاکه در گویش سیستان به معنی عنکبوت است .در متون کهن ایرانی همچون تاریخ بیهقی این واژه هم به معنای عنکبوت و هم به معنی بافنده آمده است . عنکبوت نیز موجودی بافنده و تارتننده است .

دهخدا نیز اشکال مختلف واژه را ذکر کرده و به صورت وافی به این واژ ه پرداخته اند:
"جولاه . (ص ، اِ)جولاهه . جولاهک . جولخ . جوله . جولهه . جولق . جولقی . بافنده . نساج
(فرهنگ فارسی معین ) (برهان )
بر فلک بر، دو شخص پیشه ورند
این یکی درزی آن دگر جولاه
این ندوزد مگر کلاه ملوک
وآن نبافد مگر پلاس سیاه"


تاریخچه پارچه بافی :

پيشينه پارچه بافی در تمدن بشر به هزاره های قبل ازميلاد برمي گردد. پارچه و يا بهتربگوييم پوشش يکی ازنيازهای اوليه بشر است که شيوهای توليد یا گونه های توليدی آن درطول دوره های مختلف تاريخ فراز و نشيب های زیادی را طی کرده است.

در مسير هنر پارجه بافی آنچه ازهزاره های قبل ازميلاد تا کنون مشخص و مشهور است خود کفايی مردم سيستان درتوليد مواد اوليه صنايع مختلف به خصوص پارچه بافی بوده است آنچنان که تا همين سده اخير تمام مراحل تهيه و توليد پارچه توسط خود مردم وخانوادها انجام مي گرفته است . از مرحله کاشت و برداشت پنبه و يا تهيه پشم وموی دام تا ريسندگی وآماده سازی آنها که همه با ابزار سنتی و ويژه انجام مي می شده است.

جالب آست بدانيم درزمان عمرليث صفاری برای سال ها پارچه ی مخصوص خانه کعبه در سیستان بافته و سپس برای نصب روی خانه ی کعبه به مکه فرستاده می شد.

پيدا شدن تعداد قابل توجهی ابزار گوناگون بافندگی و ريسندگی چوبی، گِلی وسفالی وفلزی در کاوش های باستان شناسی شهرسوخته که نشانگروجود صنعت بافندگی درآن دوران بوده است و نيز نمونه های اعجاب انگيزی ازپارچه يافت شده در کاوش ها به وضوح پیشینه و رونق صنعت پارچه بافی در سیستان را تایید می کند.

نکته مهم و جالب ديگر نزديکی بافته های سال های اخير سیستان به بافته های يافت شده در شهر سوخته است که تا کنون باقی مانده است!






اندازه تصویر بزرگتر از مقدار تنظیم شده می باشد. برای دیدن در اندازه کامل کلیک کنید (http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642961_12_1b0838ece5.jpg)

http://www.sistaniha.info/inc/plugins/resizer_class/resizer_class.php?filename=http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642961_12_1b0838ece5.jpg&newwidth=500&maxsize=30000&maxwidth=600&animwidth=1000&animsize=30000



بافتنی یافت شده در حفاری های شهر سوخته سیستان


مسلما"آنچه که برای باستان شناسان عجيب وسوال برانگيزاست يافت چنين پارچه هايی با چنين کيفيت وچنين گونه های رنگی است. نمونه هايی که ازنظر طرح وحتی رنگبندی بسيارنزديک به پارچه های سنتی است که اخيرا" در سيستان بافته می شود!






اندازه تصویر بزرگتر از مقدار تنظیم شده می باشد. برای دیدن در اندازه کامل کلیک کنید (http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642900_12_9d781f5c91.jpg)

http://www.sistaniha.info/inc/plugins/resizer_class/resizer_class.php?filename=http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642900_12_9d781f5c91.jpg&newwidth=500&maxsize=30000&maxwidth=600&animwidth=1000&animsize=30000



نمونه ای از پارچه های بافته شده سیستان


پارچه های يافت شده اغلب به رنگ قهوه ای و کرم هستند اما بيش ازچندين مورد پارچه های دورنگ از جنس پشم وپنبه نیز در کاوش های شهرسوخته به دست آمده است.



ریسندگی و بافندگی :

دونمونه دستگاه چَر و چَرَک در سیستان موجود می باشد که مراحل مختلف تهیه ی پنبه رانشان می دهد . از دستگاه چَرَک ، کوچکتر از چَر است . با استفاده از دستگاه دستگاه چَرَک پنبه ( وَش ) از پنبه دانه ، جدا و سپس با استفاده از دستگاه چَر پنبه را به نخ و الیاف های ظریف تبدیل می کردند .




http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642295_12_c25f48012b.jpg




چَرَک ( دستگاه جداکننده پنبه از پنبه دانه )




http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642279_12_49805d54a3.jpg




چَر ( وسیله تبدیل پنبه به نخ )




اقلام توليدی پارچه بافی سنتی سيستان عبارتند از:

لُنگ (دستمال) ,سريک (بار بند) , پتو , شالگردن , پارچه ، انواع جاوَند ( چادرشب ) ، جومن ( کیسه های نگهداری غلات) و ...






اندازه تصویر بزرگتر از مقدار تنظیم شده می باشد. برای دیدن در اندازه کامل کلیک کنید (http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642204_12_3c2cf74ffa.jpg)

http://www.sistaniha.info/inc/plugins/resizer_class/resizer_class.php?filename=http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642204_12_3c2cf74ffa.jpg&newwidth=500&maxsize=30000&maxwidth=600&animwidth=1000&animsize=30000





http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356643513_12_0b6e3e7c1a.jpg



ساختمان دستگاه پارچه بافی سنتی سيستان :



http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642298_12_5af41a7094.jpg


اجزا تشکيل دهنده دستگاه پارچه بافی سيستان را مي توان به دو دسته اصلی و فرعی تقسيم نمود که هر يک شامل اجزا ديگر است.

1 اجزا اصلی : دسته شانه , گله, پاروک

2 - اجزا فرعی : نوشتی , شلوارک, ريسمان های اتصال , پايه های چوبين


1 - اجزای اصلی :

دسته شانه:




http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642185_12_8e314c0d60.jpg



دسته شانه که خود تشکيل شده از دو فک که تيغ را در ميان خود نگه می دارد و توسط مجيک که شئی است پين مانند ثابت مي شود.

همونطور که در عکس زیر می بینید دسته شانه با حرکت رفت وبرگشت متناوبی که در راستای خط افق انجام مي دهد ضربه يکنواخت بر روی گره های تار وپود در دستگاه پارچه بافی وارد می کند.



http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356644260_12_86b411050c.jpg



گله (golah) :






اندازه تصویر بزرگتر از مقدار تنظیم شده می باشد. برای دیدن در اندازه کامل کلیک کنید (http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642175_12_04d9769ba4.jpg)

http://www.sistaniha.info/inc/plugins/resizer_class/resizer_class.php?filename=http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642175_12_04d9769ba4.jpg&newwidth=500&maxsize=30000&maxwidth=600&animwidth=1000&animsize=30000



گوله تشکيل شده از دو محور چوبی در پائين وبالا و رشته های نخ که به شيوه خاص ومنظم ميان دو محور چوبين تنيده شده وبا گره های خاص ثابت گرديده .

نقش گوله حرکت دادن منظم ومتناوب رشته های تار در جهت عمود برای عبور ماکوست.


پاروک (parook) :




http://www.sistaniha.info/imgup/12/1356642284_12_700c696bfc.jpg



محوری چوبين است که در هر زاويه ويا ظلع يکی از دو سر آن سوراخ هايی جهت ثابت نگهداشتن آن ايجاد شده است .
نقش پاروک در دستگاه پارچه بافی برای جمع کردن وپيچاندن پارچه ومحصول به دور آن است .


اجزا فرعی تشکيل شده از : ريسمان های اتصال , شلوارک (پدال), نوشتی navashti

1_ ريسمان ها جهت اتصال ونگهداری دستگاه استفاده ميشوند.

2_ شلوارک که قطعاتی است پدال مانند که هر يک به صورت مجزا به گوله ها متصل است تا هنرمند بافنده به راحتی به وسيله پا گوله ها را در جهت پائين وبالا حرکت دهد.

3_نوشتی قطعه ايست که انتهای رشته های تار را صاف ومنظم نگه مي دارد.

برگرفته از تالارگفتمان این مطلب با کمک خانم موسوی کارشناس میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری زابل تهیه شده است.



.

.

42d3e78f26a4b20d412==