PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : قالی بافی در سیستان



sanchooli
دوشنبه ۰۳ بهمن ۹۰, ۲۳:۰۴
قالی بافی از صنایع مهم استان سیستان و بلوچستان به شمار می رود و در اقتصاد جامعه اهمیت به سزایی دارد و بیشتر توسط عشایر منطقه بافته می شود و شامل قالیچه سه متری و یک در دو متری و کناره قالی، خورجین، پشتی به ابعاد مختلف و عموماً کوچکتر از حد معمولی است. برای رنگ کردن نخ های قالی از رنگ های طبیعی استفاده می شود. این رنگ ها بیشتر تیره و گرم، یعنی قهوه ای تیره، مشکی و قرمز متمایل به قهوه ای، مشکی و رنگ های روشن سفید، کرم، نارنجی متمایل به قرمز با درصد کم است.نقوش قالی ها اغلب گیاهی، درخت زندگی، هندسی و حیواناتی چون شتر و بز، پرندگان و نمادهای انسانی است.
قالی در سیستان: قدمت این هنر، با ورود شاخه ای از اقوام سکایی به سیستان برمی گردد. این قوم در قرن پنجم پیش از میلاد بافته های خود را تولید می نمودند. زیراندازهای سیستانی به سه نوع تقسیم می شود:
1- قالی های تاریخی یا کهن که تا آغاز سده چهاردهم ه.ق بافته می شد.
2- قالی های میانه که از حدود اواخر قرن سیزدهم ه.ق بافته شده و هنوز هم رایج است.
3- قالی های نو، که هم اکنون بافته می شود. عمده مواد اولیه توسط روستاییان تهیه شده و از رنگ های متنوع استفاده می نمایند.
نقوش اغلب تجریدی و به صورت هندسی، مرغی، انسانی یا طرح و بافت کلی مددخانی، بهلوری، خشتی، سلیمانی، و گلدانی و... است.در حال حاضر فرش سیستان به دلیل نوع طرح، رنگ، نقش، ابعاد و دوام علاوه بر بازارهای داخلی در بازارهای خارجی نیز فروش دارد. سیستان به لحاظ ارتباط گسترده فرهنگی و هنری با بلوچستان، عشایر خراسان، ترکمنستان، در زمینه نقش و رنگ و ابعاد قالی های خود با این مناطق وجوه اشتراک فراوان دارد.

سيستانيان
پنجشنبه ۲۱ اردیبهشت ۹۱, ۱۹:۰۹
قالی سیستان
ـ زیراندازهای سیستانی (از لحاظ مبنای تاریخی):
۱. نوع تاریخی یا کهن، که تا آغاز قرن چهاردهم هجری (بیستم میلادی) بافته شده است.
۲. نوع میانه، که از حدود اواخر قرن سیزدهم هجری (نوزدهم میلادی) بافته شده و هنوز هم بافته می*شود.
۳. نوع نو، که هم اکنون بافته می*شود.
ـ رنگ*های قالی سیستان:
سکاها به رنگ سرمه*ای و فیروزه*ای علاقه شدیدی داشتند. در سیستان امروز هم قالی*هایی بافته می*شود که نقشه آن اصیل و ویژه همین منطقه است و زمینه آنها سرمه*ای است. در قالی پازیریک دومین رنگ غالب بعد از آبی، فیروزه*ای است. روی نمونه*های چند قالی قدیم سیستانی که باقی مانده رنگ زرد نسبتاً ایجی است که یادآور شکوه گندمزاران وسیع و پربار سیستان کهن است که امروزه هم بخشی از آن باقی است. سومین رنگ رایج در قالی پازیریک زرد است. دیگر رنگ مورد علاقه سکاها سرخ است و در قالی سیستانی مثل قالی*های بسیاری از نواحی دیگر ایران، رایج است.
ـ نقشه*های قالی سیستان:
قالی اصیل و کهن سیستان دارای نقشه مشخصی نیست و این البته در قالی ایرانی ظاهراً چیز بعیدی است. قالی ایرانی اگر چه نقشه*های معینی دارد بسیار متنوع است. نقش*هائی است که صرفاً در متن دیده می*شود و آنها را هرگز نمی*توان در حاشیه دید مثل لچک، ترنج و . . . قالی کهن سیستان برخلاف این است. متن این قالی با همان نقوشی پرشده است که عیناً در حاشیه است. در فرش پازیریک تفاوتی بین نقش*های متن و حاشیه نیست. گل*های درون متن همه تکرار یک نقش هستند که ممکن است عیناً در حاشیه نیز قرار گیرد. نقش*های حاشیه نیز تکراری هستند و قرار گرفتنشان در متن چندان بعید نیست و اینجاست که می*توان گفت تنها یادگار اصیل فرش پازیریک را می*توان در بافته*های قدیم سیستان یافت.
ـ قالی سیستانی کهن دارای مشخصه*های عمومی زیر است:
۱. گره: سکائی (ترکی یا متقارن).
۲. نوع رنگ: گیاهی و تقریباً پیرو الگوی عمومی رنگ*های گیاهی ایران.
۳. تار و پود: صرفاً پشم، تار، پشم سفید و کمتر قهوه*ای و شتری، پودپشم رنگ شده گاه خودرنگ (قهوه*ای، شتری، خاکستری و حنائی).
۴. نقشه که بر دو دسته است:
ـ دسته اول: نقشه*های سنتی شامل: خشتی، دو خشته، سه خشته، خشته*خشته (ترنج ترنج). کجاوه*ای، گلدانی، درختی.
ـ دسته دوم: نقشه*هائی که رواج آنها در دوره*ای میانه نشان از سابقه آنها دارد مانند جنگلی، گل قندانی، چپات اشتر، مددخانی، قاب*قابی.
سیستانیان فراوان گلیم می*بافتند. البته از آنجا که در قرن ما گلیم خواستار چندانی نداشته و از ارزش افتاده است، امروزه در سیستان منسوخ شده است. گلیمک پهن باعث نگهداری و استحکام بیشتر قالی هم می*شد و این نشانه از تجربه طولانی سیستانیان در تولید قالی دارد. دیگر پدیده قابل توجه در قالی کهن سیستان، تار (چله)های عاجی است. این نیز خود نشانه* یک تجربه*ی طولانی است که قومی برای تارفرش خود از یک رنگ مشخص کهع در عین حال زیباترین و فراوان*ترین انواع پشم بومی است، استفاده کند. این کار علاوه بر این که به قالی سیستان مشخصه*ای زیبا می*بخشید، باعصر صرفه*جوئی هم بود زیرا دیگر احتیاجی به رنگ گردن پشم نبود و در عین حال نقش یک شناسنامه را داشت. دیگر ویژگی، تمایل یکنواخت گره*های قالی سیستان به چپ است.
رنگرزی
تا سال ۳۵ - ۱۳۳۰ رنگ*ها به صورت گیاهی بوده ولی از سال ۱۳۴۵ به بعد از رنگ شیمیائی برای رنگرزی استفاده می*کنند. در رنگرزی سنتی از چغک، گل گز، ناش (پوست انار) برگ تاک، پوست کالک، کونکار، رعفران، مشلگ (میوه چغک)، نیل، پلمک، زمی مشکک، رودنگ (روناس) و به عنوان دندانه از زاک (زاج سفید) و شار (زاج سیاه، اکسیدآهن) استفاده می*شد. احتمالاً در قدیم از پوست گردو و زردچوبه هم استفاده می*شده است.
ـ روش رنگرزی قدیم (سنتی):
سنگ ترش را درون دیگ*های بزرگ می*ریختند و بعد نخ*ها را داخل دیگ می*ریختند و از شار (زاج سیاه، اکسید آهن) به عنوان دندانه برای ثبات رنگ استفاده می*گردند. البته از شار به مقدار خیلی کم استفاده می*کردند چون اگر برای زمان زیادی روی پشم بماند نسوج پشم را می*سوزاند.
ـ روش رنگرزی شیمیائی:
صرفاً از رنگ*های شیمیائی و نیل تولید هندوستان یا آلمان استفاده می*شود و رنگرز طبق فرمولی که یاد گرفته نخ*ها را همراه با رنگ*های شیمیائی (مثل آلیزارین) در خِم یعنی خم رنگرزی می*ریزد تا بجوشد و رنگ جذب نخ شود پس از آن نخ*ها را آویزان کرده تا آب آن بریزد و خشک شود.

مربي خسو
پنجشنبه ۲۱ اردیبهشت ۹۱, ۱۹:۱۲
عوامل ایجاد نقوش گلیم یا ریشه یابی نقوش گلیم
عوامل جغرافیائی و طبیعت سرزمین ایران بیانگر این است که ادامه* زندگی کشاورزی و دامداری جز با بارش منظم و به موقع طبیعت امکان*پذیر نیست. نیاز به توافق عوامل طبیعت را می*توان در نقوش ملاحظه کرد، نقوشی که از خطوط عمودی، افقی و مضرس یا به عبارت دیگر نقوش هندسی و خطوط زاویه*دار تشکیل شده است. بخش از نقوش که در گلیم*بافی ایران مورد استفاده قرار می*گیرد. تدوام نقوش اساطیری است که ریشه از روزگارانی بسیار دور دارد وجود نگاره*ها و طرح*هائی از قبیل ترنج و درخت، لاله باز، لاله بسته، برگ مو، برگ خیار، و . . . هر کدام نشانه*ای از خواست باطنی بافندگان برای سرسبزی و خرمی محیط زیستشان است.
حاشیه لوزی نشانه*ای از حرکت آب در یک جوی باریک یا داخل حوضچه است. وجود نقش گل خورشیدی در گلیم*ها حکایت از برکت خورشید و زایندگی خاک می*شود که نزد بافندگان روستائی قابل احترام است. نقش بوته جقه یا بوته ترمه که حالت درخت سرو خمیده را دارد و در عین حال سمبل نجات و زندگی در بافته*های روستائی و عشایر است به دلیل سربلندی و استقامت یکی از نمادهای زندگی است. نکته حائز اهمیت این است که بوته جقه، به عنوان سمبل زندگی در طرح*های بیشتری اعم از قالی، گلیم و پارچه رسوخ کرده و در ارتباط با عواطف و حالات روحی بافنده به اشکال مختلفی متجلی شده است.
مثلاً بوته جقه*های پشت به هم نقش قهر و بوته*های رو به هم نقش آشتی را دارند. در اندازه*های متفاوت یکی از درون دیگری، نقش مادر و بچه را دارند. نقوش خوشه گندم، درختان افشان یا کاج*ها نیاز بافندگان به سرسبزی محیط و طول عمر است. گرچه این نقوش و بسیاری نقوش دیگر در همه گلیم*ها بافته می*شوند ولی گلیم*های بافته شده در هر منطقه چه از نظر طرح و چه از نظر بافت و رنگ*آمیزی، مختصات خاص منطقه خود را دارند.
بلوچ (بلوچستان)
بلوچ از واژه*های فارسی باستان است و به معنای تاج و خروس با شانه است. بلوچ*ها به دلیل شرایط اقلیمی همیشه با طبیعت در پیکارند و همواره آرزوی برخورداری از منابع فراوان آب و مرغزار را در بافت*های خود بیان کرده*اند. آنان به شبانی روزگار می*گذارنند و در چادرهائی که به اسلوب خشن از پشم سیاه بز بافته شده*اند زندگی می*کنند. زیرانداز چادرها گلیم*هائی به رنگ*های گوناگونند نقش این گلیم*ها در حاشیه به صورت خر مهره*هائی است که سابقاً به جای سکه به کار می*رفت. یکی از بافت*هائی خاص بلوچ سفره است که به اصطلاح بومی جهیزی است که زمینه آن از پشم طبیعی شتر می*باشد و اغلب ترنجی در وسط آن دیده می*شود.
گلیم*هایشان نیز اسلوب خاص خود را دارد که میناخوانی نامیده می*شود. سرتاسر گلیم از بافت راه*راه شکل گرفته است که در هر ردیف آن نقوش متفاوت از نظر طرح و رنگ به چشم می*خورد. رنگ*های تیره، مانند قهوه*ای، قرمز تیره (مایل به قهوه*ای) و شتری و آبی سیر و رنگ*های روشن مثل زرد، سبز، قرمز که در شکل*گیری طرح*های بلوچی نقش مؤثری دارند، رنگ*های مشخصه، طرح*های بلوچند. نکته قابل توجه این است که بلوچ*ها پشتی را به شیوه قالی می*بافند.
----------------------------------------------------------

gnn770
پنجشنبه ۲۱ اردیبهشت ۹۱, ۱۹:۱۵
عوامل ایجاد نقوش گلیم یا ریشه یابی نقوش گلیم
عوامل جغرافیائی و طبیعت سرزمین ایران بیانگر این است که ادامه* زندگی کشاورزی و دامداری جز با بارش منظم و به موقع طبیعت امکان*پذیر نیست. نیاز به توافق عوامل طبیعت را می*توان در نقوش ملاحظه کرد، نقوشی که از خطوط عمودی، افقی و مضرس یا به عبارت دیگر نقوش هندسی و خطوط زاویه*دار تشکیل شده است. بخش از نقوش که در گلیم*بافی ایران مورد استفاده قرار می*گیرد. تدوام نقوش اساطیری است که ریشه از روزگارانی بسیار دور دارد وجود نگاره*ها و طرح*هائی از قبیل ترنج و درخت، لاله باز، لاله بسته، برگ مو، برگ خیار، و . . . هر کدام نشانه*ای از خواست باطنی بافندگان برای سرسبزی و خرمی محیط زیستشان است. حاشیه لوزی نشانه*ای از حرکت آب در یک جوی باریک یا داخل حوضچه است. وجود نقش گل خورشیدی در گلیم*ها حکایت از برکت خورشید و زایندگی خاک می*شود که نزد بافندگان روستائی قابل احترام است. نقش بوته جقه یا بوته ترمه که حالت درخت سرو خمیده را دارد و در عین حال سمبل نجات و زندگی در بافته*های روستائی و عشایر است به دلیل سربلندی و استقامت یکی از نمادهای زندگی است. نکته حائز اهمیت این است که بوته جقه، به عنوان سمبل زندگی در طرح*های بیشتری اعم از قالی، گلیم و پارچه رسوخ کرده و در ارتباط با عواطف و حالات روحی بافنده به اشکال مختلفی متجلی شده است. مثلاً بوته جقه*های پشت به هم نقش قهر و بوته*های رو به هم نقش آشتی را دارند. در اندازه*های متفاوت یکی از درون دیگری، نقش مادر و بچه را دارند. نقوش خوشه گندم، درختان افشان یا کاج*ها نیاز بافندگان به سرسبزی محیط و طول عمر است. گرچه این نقوش و بسیاری نقوش دیگر در همه گلیم*ها بافته می*شوند ولی گلیم*های بافته شده در هر منطقه چه از نظر طرح و چه از نظر بافت و رنگ*آمیزی، مختصات خاص منطقه خود را دارند

42d3e78f26a4b20d412==