آیا می دانید ؟
بنیادنیمروز در شبکه های اجتماعی مثل تلگرام و..با شماره های 09360876222 و در خدمت شما دوستان وهمراهان عزیز09214708191
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 5 , از مجموع 5

موضوع: موسیقی سیستانی,دهل وساز زابلی وکارکردها وانواع و../اهنگ زابلی وسازهای موسیقی سیستانی

  1. #1
    کاربر ســایت
    تاریخ عضویت
    ۹۱-دی-۲۶
    نوشته ها
    1,188
    امتیاز
    6,752
    سطح
    54
    Points: 6,752, Level: 54
    Level completed: 1%, Points required for next Level: 198
    Overall activity: 78.0%
    دستاوردها:
    Tagger First ClassOverdriveCreated Blog entry1 year registered5000 Experience Points
    نوشته های وبلاگ
    2
    سپاس ها
    4,427
    سپاس شده 2,883 در 968 پست

    موسیقی سیستانی,دهل وساز زابلی وکارکردها وانواع و../اهنگ زابلی وسازهای موسیقی سیستانی

    تحلیلی بر موسیقی سیستان :
    از موسیقی سیستان به عنوان پلی میان فرهنگ و موسیقی ناحیه سرحد بلوچستان و نواحی جنوب خراسان یاد شده است. از سال1316 به بعد سیستان ازخراسان و بلوچستان از کرمان جدا شدند و بدین ترتیب استان واحدی بنام سیستان وبلوچستان تشکیل شد.فرهنگ، زبان و موسیقی سیستان بیش از اینکه با بلوچستان مرتبط باشد باجنوب خراسان پیونددارد. برخی از ترانه های اصیل سیستانی ازنظر چگونگی گردش ملودی و ریتم به برخی از ترانه های بیرجند، خوسف، فورگ و چُنِشت درجنوب خراسان بسیار شبیه است.
    شیوه نواختن دهل و عملیات نمایشی نوازنده آن در سیستان،بلوچستان و بیرجند نسبتا مشابه و ساختمان دهل سه ناحیه کاملا یکسان اند و همچنین چوبهای دهل. محتوای تسلسلهای صوتی (مقام ها) مورد استفاده درزابل و بیرجند نیز بسیار به هم شبیه اند.درعین حال موسیقی سیستان بخاطر همجواری بانواحی شمالی بلوچستان و نیز طوایفی ازقوم بلوچ درسیستان ازتاثیر موسیقی بلوچی مصون نمانده است.
    بخشی از موسیقی سیستان شامل ترانه های قدیمی ست و تعدادی ازاین ترانه ها قدمتی قابل توجه دارند و ازنظر محتوا نیز متنوع هستند. بیشتر این ترانه ها مبتنی بر شعر دوبیتی و رباعی اند. دوبیتی از مهمترین فرم های شعری رایج درسیستان است. ازدیگر انواع موسیقی سیستان می توان آوازهای سوگواری رانام برد که به اَردَه و کُر معروف اند.ارده کردن یعنی ارده کشیدن به معنای سوگواری است.اوازهای ارده معمولا توسط زنان اجرا می شود و شعر آنها رباعی است. جمله های این آواز میان تک خوان و حاضران بصورت سوال و جواب مبادله می شوند. آوازهای کار (وزن کردن گندم ،مشک زنی و..) ، آیکه ها(لالایی ها)، الوکه (اوازهای مولودی) ،کریچو کریچو پندوَنه( آوازهای کودکان)، رمضونیکه (آوازهای ماه رمضان)، آوازهای شبیه خوانی ، شاهنامه خوانی ،قالی، لوبَتَک (نمایش ریتمیک آهنگین بدون کلام)(فراموش شده) و... ازدیگر نمونه های موسیقی سیستان است.

    دهل :

    دهل در طبقه بندی سازها: پوست صداها (ممبرانوفون) -------> طبل کوبه ای دوطرفه --------> باضربه مستقیم ،چوب -------> بدنه استوانه ای،چوبی یافلزی

    دهل سرحدی و دهل سیستان شکل و ساختمانی یکسان دارند و در واقع یک ساز واحداند و در برخی از تکنیکهای اجرایی و دوره های ریتمیک اختلافاتی جزئی دارند.این ساز از بزرگترین سازهای هم خانواده خود است.

    ویژگی های ظاهری و ساختاری :
    دهل سرحدی یک استوانه بزرگ چوبی است که دوسر آن پوست کشیده شده است.این پوست درهر طرف ابتدا به دور طوقه ای ازجنس چوب یا فلز کشیده و سپس با طناب به بدنه استوانه ای وصل می شود.دهل با تسمه ای بلند از شانه چپ نوازنده به گونه ای آویزان می شود که در حدود زانوهای او قرار گیرد. طرف راست دهل با دو چوب کوچک که حالتی ناودانی دارند(نَلوک - ناخنی- پنجولک ) و به انگشت های دست چپ بسته می شوند؛ نواخته می شود. بنابراین اجزای ساختمانی دهل سرحدی عبارتند از: بدنه استوانه ای - دوقطعه پوست - دوعدد طوقه چوبی – طناب - تسمه- چوب(مضراب) یا لَتَک - نلوک های مضاعف.

    تکنیک های اجرایی دهل:
    چوب دردست راست نوازنده قرارمیگیرد و نلوک ها به انگشت های سوم و چهارم دست چپ با نخ بسته می شوند. ناودانی بودن شکل نلوک بخاطر بهتر قرارگرفتن آن روی انگشت دست است.دست راست نقش اصلی را درنواختن دهل و ایجاد " تقارنهای اصلی متریک-ریتمیک" و ونیز شکستن این تقارن ها به عهده دارد. در چارچوب تکنیک های اجرایی دهل سیستانی شکستن تقارن های ریتمیک-متریک و ایجاد ضدضرب و سنکپ های جذاب و گاه نامتعارف توسط دست راست بسیار اهمیت دارد. وظیفه نلوک های دست چپ بیشتر ایجاد تزئینات ریتمیک،تکمیل اجزای ریتم و ایجاد اصوات زیر در کُنتراست باصداهای بم طرف راست دهل است. دست چپ نیز به نوبه خود در شکستن تقارنها و ایجاد سنکپ بدیع و ضدضرب نقش قابل توجهی دارد. نلوکهای مضاعف هم می توانند باهم و همزمان به پوست سمت چپ دهل ضربه وارد کنند وهم می توانند به تنهایی و یا بصورت متناوب استفاده شوند.

    اجرای حرکتهای نمایشی نوازنده دهل ،مانند چرخش سریع در میدان ،چرخش سریع به دور خود، چرخاندن دهل بربالای سر، عبوردادن دهل از زیر پا،به دندان گرفتن تسمه دهل و چرخش به دور خود و... بخشی از ویژگی های اجرایی این ساز محسوب می شود.هنگام انجام این حرکات نواختن دهل متوقف نمی شود.مشابه این حرکات در بلوچستان،بیرجند،و نواحی شرقی کرمان (جیرفت و فهرج) مشاهده می شود.تکنیک های اجرایی دهل سیستان و دهل سرحدی نیز تا حدود زیادی مشابه اند.

    موارد و نوع استفاده دهل سیستانی :
    الف – مجالس عروسی و شادمانی : دهل ساز همراهی کننده سرنا در سیستان است و در مجالس عروسی این دو ساز به اجرای آهنگ های چاپ زابلی ، چوب بازی ، شمشیر بازی و گاه ترانه ها سیستانی می پردازند. نوازندگان سرنا و دهل هنگام اجرا غالبا در دایره ای رقصندگان و حضار حرکت می کننده و گاه در کنار و خارج از دایره رقصندگان و حضار حرکت می کنند و گاه در کنار و خارج از دایره رقصندگان می ایستند و به اجرای موسیقی می پردازند . دهل سیستانی را همیشه ایستاده در حرکت می نوازند و هیچ ساز دیگری جز سرنا ، دهل را درنواختن همراهی نمی کند.
    دهل در سیستان گاه همراهی کننده قیچک در اجرای ترانه های سیستانی است. چنین به نظر می رسد که با منسوخ شدن دایره ، دهل که البته با دست نواخته می شود جایگزین آن شده است. اخیر حتی به جای دهل از تمبک نیز استفاده می شود.

    ب – مراسم کشتی محلی : کشتی محلی سیستان کجیره (کشتی کج گردان) نام دارد. موسیقی این مراسم با سرنا و دهل نواخته می شود و شامل دو بخش است :
    1) اجرای موسیقی برای اعلام مراسم کشتی و جمع کردن مردم
    2) اجرای موسیقی هنگام کشتی گرفتن

    جنس ومواد بکاررفته در ساختمان دهل سیستانی :
    - بدنه : چوب جنگلی (کنده خالی شده یکپارچه) یا فلز (بشکه) که بسیار کم کاربرد است.
    - پوست : سمت راست که محل برخورد چوب دهل است از پوست بُز نَر یا بُز لاغر و سمت چپ که محل برخورد نَلوک هاست از پوست کُرّه بز یا بُز چاق
    - طناب : نخ
    - چوب (مضراب) دهل ( لَتَک) : چوب جنگلی یا چوپ گز

    اندازه های دهل سیستانی :
    دهل " ده نو سرداری" متعلق به ابراهیم حدیدی :
    ارتفاع 57 ، قطر دهانه 54 ، طول لَتَک 37 ، طول پنجولک (نَلوک) 12.5

    دهل "زابل" متعلق به حبیب الله قادر آتشگر :
    ارتفاع 48 ، قطر دهانه بیرونی 49 و داخلی 46 ، طول لتک 41 ، طول پنجولک 12
    اندازه ها بر حسب سانتی متر
    بنابراین دهل سیستانی را از لحاظ ساختمانی می توان به دو نوع متقارن و نامتقارن تقسیم کرد. هرچه قطر دهانه بزرگتر باشد صدای تولید شده بم تر است. لذا دهل زابل صدای زیرتری در مقایسه با دهل ده نو دارد. همچنین به دلیل نامتقارن بودن دو طرف دهل زابل، صدای ایجاد شده زیر و بمی بیشتر دارد تا دهل ده نو .(نگارنده : ملودی)

    در بعضی نقاط دهل را به گونه ای می سازند که پوستش با کشیدن و شل کردن بندها، شل و سفت شده و در نتیجه صدا زیر و بم می گردد
    از دهل سیستان در قدیم استفاده های دیگری نیز می شده که بعضی از آنها عبارتند از :

    1.پیام رسانی : در سیستان قدیم هر امیر و سرکرده ی دهلی داشت.که در مواقع ضرورت به وسیله دهل چی یا نوازنده اختصاصی و طبق دستور وی به صدا در می آمد و افراد وابسته را از وضعیت پیش آمده واقف می نمود و با طنین صدای آن همه اهالی خود را به جایگاه استقرار امیر یعنی ارگ می رسانیدند. ریتم ضربه ها و نیز فواصلی که برای ضربه های پی در پی بوسیله نوازنده رعایت می شد بیانگر وضع و حالت خاصی بود که می بایست افراد متناسب با مفهوم آن مجهز شده و خویشتن را به ارگ برسانند.
    * چون ضربه های پی در پی پنجگانه می بود و در فاصله هر پنج ضربه یک سکوت کوتاه رعایت می شد علامت جنگ در برابر نیروهای مهاجم شناخته می شد.
    * چون ضربه های پی در پی چهارگانه نواخته می شد علامت آن بود که مرگی اتفاق افتاده است.
    * چون ضربه ها سه گانه نواخته می شد نشانه هجوم سیل و خطر آب بَردگی بود.
    * ضربه های دوگانه دهل نشانه تشکیل مجلس مشورتی و یا صدور دستوراتی برای امور جاری زندگی به حساب می آمد.
    * ضربه های تک تک دهل علامت آن بود که دشمن قصد حمله دارد.و ضربه های تک تک و آنگاه ضربه های شدید پی درپی که در پنج نوبت با فواصل شمارش یک تا پنجاه بردهل نواخته می شد دلیل بر لشکرکشی و هجوم به دشمنی بود که قصد حمله داشت و یا آنکه پیش از هجوم آورده و عقب نشینی کرده بود.
    * ضربه های تند و پی در پی یکنواخت بیانگر رؤیت ماه ، رسیدن امیر از سفر و یا تولد نوزاد پسر در خانه امیر است.
    این نوع تقسیم بندی در مفهوم ضربه های دهل برای ساکنین تمامی مناطق سیستان بزرگ شکل و حالت یکنواخت نداشت و هر منطقه نوع ضربه ها را بطور قراردادی و به دلخواه مشخص می نمود.به همین جهت بهترین هدیه و یا بخشش از جانب سلاطین و یا حکام به امرا و سرکردگان محلی ، طبل و عَلَم و کُتَل و نقاره بود که با داشتن آن ها امیر و سرکرده محلی به نوعی خودمختاری دست می یافت.

    2.جنگ : در سیستان قدیم هنگام جنگ برای به هیجان آوردن جنگاوران سرنا و دهل می نواختند .از دهلِ تنها نیز برای اعلام وضعیت جنگی استفاده می شد و در این موقعیت دهل ِ تنها درحکم علامت جنگ بود.

    3.بیرون آوردن جسد غریق از آب : بهنگام طغیان هیرمند بسیاری از افرادی که شنا بلد نبودند تحت نیروی فشار آب در زیر ستونهای معلق در بستر رودخانه رانده شده و در زیر آن می مانند. این ستونهای معلق که در اصطلاح محلی " کِمّ " گفته می شود جنازه را محکم نگه می دارد.در صورتی که جنازه را نیابند نوازنده دهل در کرانه رود و جایی نزدیک به محل غرق شدن می ایستد و ضربه های محکم به دهل می زند تا طنین آن در آب ارتعاش پدید آورد و این ارتعاش سبب جابه جایی جنازه شود و از زیر کِمّ رهایی یابد.
    آهنگهای رقص و بازی های سیستانی با سرنا و دهل نواخته می شوند و می توان به سه گروه اصلی « چاپ زابلی، چوب بازی و شمشیربازی » تقسیم کرد.
    موسیقی رقص صرفاً بادهل و سرنا (وگاهی همرا بادایره) نواخته میشود. چاپ به معنای حرکت است و با اضافه شدن پیشوند و یاپسوندی نوع حرکت، رقص یا بازی مشخص می شود، مانند چاپ سرحدی، چاپ بلوچی، چاپ زابلی،گران چاپ (حرکث سنگین)، چوچاپ(حرکت با چوب چوب بازی) ،سه چاپ. یا سه چاپی(سه پا سه حرکتی) و... لت بمعنای چوب است و یک لت دو لت و سه لت در واقع به معنای یک چوبه و... . چاپ، بدون چوب ودایره وار انجام می شود دراینجا منظور از لت چگونگی نواختن چوب بر دهل است.

    چاپ زابلی:
    بصورت گروهی توسط مردان و بویژه در مرحله سه چاپی مشترکا توسط زنان و مردان بدون چوب انجام می شود. این رقص باسرعتی آرام شروع و درهرمرحله برسرعت موسیقی و رقص افزوده می شود.(دراوج رقص بادستمال رنگی) مراحل مختلف این رقص عبارتند از گران چاپ ، چاپ خاشی(اوکاتی) باسرعت متوسط، و سه لَتَک(سه چوبه) باسرعت تند. لتک بمعنی چوب کوچک و مقصود مضراب دهل است.
    چوب بازی:
    بصورت گروهی یا دونفره توسط مردان انجام می شود و مراحل مختلفی دارد که شامل یک چوبه باسرعتی آرام دوچوبه باسرعتی متوسط و سه چوبه باسرعتی تند است.دراین رقص هریک از بازیگران با دوچوب (درهردست یکی) به مصاف هم می روند.
    شمشیر بازی:
    از هنرهای نمایشی اصیل سیستانی است و غالبا بصورت دونفره انجام می شود.هریک از بازیگران دوشمشیر در دست دارند و رجز خوانی و چرخ و حمله و دفاع و گریز و غلت زدن از مراحل ان است.

    چرخ دهل نواز:
    گاه در پایان چاپ زابلی یا چوب بازی ، دهل نواز دست به انجام حرکتهای نمایشی می زند. حرکتهای نمایشی نوازنده دهل در سیستان و سرحد بلوپستان تقریبا مشابه اند.//منابع:
    1.دایره المعارف موسیقی کهن ایران - مهران پورمندان
    2.دایره المعارف سازهای ایران - محمدرضا درویشی
    3.کندو ،فرهنگ مردم سیستان - غلامعلی رئیس الذاکرین
    .(منبع :گرداوری از ملودی تالارگفتمان)

  2. 5 کاربر از پست مفید سیستانیهای گلستان سپاس کرده اند .

    admin (یکشنبه ۱۰ آذر ۹۲),mahdi940 (چهارشنبه ۱۴ اسفند ۹۲),سیستانیان (جمعه ۲۵ بهمن ۹۲),سیستانیها (سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۲),پسر سیستانی3 (چهارشنبه ۲۵ بهمن ۹۱)

  3. #2

    کاربر فعال


    تاریخ عضویت
    ۹۱-بهمن-۷
    محل سکونت
    گالیکش روستای ینقاق
    سن
    24
    نوشته ها
    153
    امتیاز
    995
    سطح
    16
    Points: 995, Level: 16
    Level completed: 95%, Points required for next Level: 5
    Overall activity: 22.0%
    دستاوردها:
    Tagger First Class500 Experience Points3 months registered
    سپاس ها
    1,182
    سپاس شده 593 در 150 پست
    اگه امکانش هست آموزش دهل وساز رو داخل سایت به صورت کلیپ راه اندازی کنید با تشکر

  4. 6 کاربر از پست مفید پسر سیستانی3 سپاس کرده اند .

    admin (یکشنبه ۱۰ آذر ۹۲),mahdi940 (چهارشنبه ۱۴ اسفند ۹۲),سیستانیان (جمعه ۲۵ بهمن ۹۲),سیستانیها (سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۲),سیستانیهای گلستان (چهارشنبه ۱۵ خرداد ۹۲),قلعه نو (پنجشنبه ۲۶ بهمن ۹۱)

  5. #3
    مدیـــر کـــــــل تالار
    تاریخ عضویت
    ۹۱-دی-۲۳
    نوشته ها
    1,383
    امتیاز
    11,374
    سطح
    70
    Points: 11,374, Level: 70
    Level completed: 31%, Points required for next Level: 276
    Overall activity: 0%
    دستاوردها:
    OverdriveTagger First ClassSocialVeteran10000 Experience Points
    سپاس ها
    5,905
    سپاس شده 3,482 در 1,177 پست
    ازکاربرملودی که وبلاگ زیبایی هم دارند بعنوان یک همشهری بی نهایت ممنونم

  6. 4 کاربر از پست مفید admin سپاس کرده اند .

    mahdi940 (چهارشنبه ۱۴ اسفند ۹۲),سیستانیان (جمعه ۲۵ بهمن ۹۲),سیستانیها (سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۲),سیستانیهای گلستان (سه شنبه ۲۰ خرداد ۹۳)

  7. #4
    کاربر ســایت مدال ها:
    Master Tagger

    تاریخ عضویت
    ۹۱-دی-۲۵
    نوشته ها
    2,085
    امتیاز
    18,642
    سطح
    86
    Points: 18,642, Level: 86
    Level completed: 59%, Points required for next Level: 208
    Overall activity: 16.0%
    دستاوردها:
    Tagger First ClassOverdriveCreated Blog entry10000 Experience PointsVeteran
    نوشته های وبلاگ
    26
    سپاس ها
    5,762
    سپاس شده 4,124 در 1,467 پست
    ایکاش بزرگانی که در حوزه موسیقی زابلی کار کرده ومی کنند در سایت های سیستانی وارد شوند ودر خصوص موسیقی اطلاعات بزارند چون بالاخره هر سایت وتالار مخاطب خاص خودش را دارد

    یادش بخیر این صحنه های توتن سواری در دریاچه مقدس هامون


    سیستونی مشمه وه جز خودخا کسِِِ ره نداره/دس خه بل در دس مه نو بگک یا علی

  8. 2 کاربر از پست مفید سیستانیها سپاس کرده اند .

    mahdi940 (چهارشنبه ۱۴ اسفند ۹۲),سیستانیهای گلستان (سه شنبه ۲۰ خرداد ۹۳)

  9. #5
    کاربر ســایت
    تاریخ عضویت
    ۹۱-دی-۲۶
    نوشته ها
    1,188
    امتیاز
    6,752
    سطح
    54
    Points: 6,752, Level: 54
    Level completed: 1%, Points required for next Level: 198
    Overall activity: 78.0%
    دستاوردها:
    Tagger First ClassOverdriveCreated Blog entry1 year registered5000 Experience Points
    نوشته های وبلاگ
    2
    سپاس ها
    4,427
    سپاس شده 2,883 در 968 پست
    یکی از موضوعات مهم در بحث موسیقی سیستانی تربیت موسیقیدان های برجسته است واینکه نباید با تجربیات کم وارد عرصه شد از سویی باید تلاش کنیم که موسیقی سنتی را گسترش وتوسعه دهیم وابزار والات موسیقی مثل قیچک ورباب و...را احیا کنیم وتا می توانیم به زبان سیستانی ترانه واهنگ بسازیم؛البته فاخر

    یاد بزرگان موسیقی زابلی با آن پوشش وقدوقامت و..زیبا گرامی باد

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

موضوعات مشابه

  1. گروه موسیقی سیستانی نیمروز در جشنواره صدای عشایر,موسیقی سیستانی در میدان ونک تهران طنین انداز شد
    توسط سیستانیان در انجمن گروه موسيقي سیستانی نیمروز(موسیقی ورقص سنتی سيستاني نيمروز
    پاسخ ها: 4
    آخرين نوشته: جمعه ۱۲ دی ۹۳, ۱۵:۲۹
  2. موسیقی سیستانی را بادهول وساز می شناسند
    توسط خسو خسو در انجمن دهل وساز زابلی وموسیقی مقامی سیستان
    پاسخ ها: 2
    آخرين نوشته: سه شنبه ۲۰ خرداد ۹۳, ۰۹:۳۶
  3. موسیقی زابلی،موسیقی سیستانی
    توسط sistan در انجمن موسیقی سيستاني وسیستانیها
    پاسخ ها: 2
    آخرين نوشته: شنبه ۰۹ آذر ۹۲, ۲۳:۲۰
  4. دانلودموسیقی زابلی،موسیقی سیستانی،آهنگ زابلی وآهنگ سیستانی
    توسط sistan در انجمن موسیقی سيستاني وسیستانیها
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: جمعه ۲۹ دی ۹۱, ۰۰:۵۹
  5. عکس دهل وساز؛موسیقی سیستانی
    توسط سيستاني هاي گلستان در انجمن فرهنگ وآداب و رسوم سیستانیها
    پاسخ ها: 10
    آخرين نوشته: چهارشنبه ۱۸ مرداد ۹۱, ۲۲:۰۲

کلمات کلیدی این موضوع

علاقه مندی ها (Bookmarks)

علاقه مندی ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •