در گذشته نه چندان دور ایران بهره گیری ازامکانات سنتی کشاورزی برای همه مناطق تقریبا یکسان بوده واگر هرچند سالی یکبار تغییراتی ایجادمیشد این نوآوری به مرور به دیگر مناطق نیز انتقال می یافت.

انتقال فنآوری های سنتی عمدتا توسط صنوفی بنام آهنگران ونجاران صورت میگرفت که همه شهرها وروستاها از نعمت وجود آنها برخوردار بودند.
درسیستان ماقبل50سال برای شخم زدن درامر کشاورزی از قدرت گاوهای نر اصیل سیستانی که توان حیرت برانگیزی داشتند بهره می گرفتند که دراین مطلب سعی میشود درحد ابتدایی به امکانات سنتی کشاورزی اشاره و واژه های محلی موسوم آنهارا خیلی کوتاه به رشته تحریر درآورم.

جُفت:
به دو راس گاو اطلاق میشد که کشاورزان ازآنها درامر شخم زنی اراضی بهره می گرفتند وازلحاظ عرفی حق و حقوقی نیز برکارشان مشابه مزد ساعتی تراکتور تعلق میگرفت که به آن "گردَنی" میگفتند.
قابل گفتن اینکه درسیستان برای شخم زنی صرفا ازگاو استفاده وبندرت دیده میشد کسی ازالاغ همانند بعضی استانهای همجوار استفاده نماید.

خَسی:
به گاو نری میگویند که اخته شده باشد وچاق وغبراق است.معمولا بعنوان جُفت ازوجود "خَسی"بهره میگیرند.

گُورنی:
دراصطلاح سیستانی به شخم زدن "گورنی" یاگاورانی می گویند همین واژه راهمسایگان خراسان جنوبی مان هم بکارمی برند.

جیگو:
چوب پرانتز گونه ای است به بلندی 85/ 1 وضخامت 25 سانتیمترکه برگردن گاو نزدیک کوهانش گذاشته می شود وباطناب پنبه ای زیر گلوی گاو محکم میگردد.
جیگو سطح کاملا سوهان کشیده وصافی دارد که موجب خراشیدن گردن جفت نشود ، وسط جیگو محلی برای قفل شدن با "رخت" دارد.

رَخت:
چوبی است شکیل به بلندای 85/ 2 متر وقطر25 سانتیمترکه دروسط دوگاو قرار گرفته و ابتدای آن دروسط جیگو محکم متصل میشود.
درانتهای رخت گاوآهن بازاویه حدود 30 درجه قراردارد.

مِیاد:
همان نیش ویاگاوآهن است که درگذشته های دور بصورت چوب نوک تیز بازاویه حدود سی درجه نسبت به رخت قرارمیگرفت و بعد ها انتهای میاد باآهن نوک تیز برای شخم راخت تر مجهز گردید.

گُؤک(گُواَک):
چوب کوچک استوانه ایست که زاویه میاد با رخت رامعین می کند وقابل تعویض است.

مردک:
مردک بروزن زردک چوبی است که قسمت انتهای رَخت برای نگه داشتن دست هدایت کننده یا مرد گُورنی کُن به بلندی 1 متربازاویه نود درجه نسبت به رخت قرار دارد.
درانتهای بالایی مَردک چوب کوچکی به موازات رخت بعنوان دستگیره برای تغییر مسیر - برگشت ویا بالا آوردن رخت توسط گاوران تعبیه شده است.

ماله:
چوب بزرگ مستطیل شکلی است به طول حدود سه متر ضخامت 5 سانتیمتر وعرض 25 سانتیمتر که در وسط آن دوحلقه به فاصله 35 سانتیمتر برای بستن دو عددطناب یاگیس قراردارد ودو سر دیگرطنابهای سه متری به حلقه هایی که بهمین منظور پشت جیگو(روبه عقب گاوها) پیش بینی شده وصل میگردد.

منابع:
وبلاگ اصول -غلاممحمد خلیلی